“Zorgplicht” bestaat niet

Een “wettelijke zorgplicht” voor bomen bestaat niet. Het woord zorgplicht komt niet voor in de wet. Er bestaat dus ook geen officiële “plicht”, maar wel een morele plicht. Hoe gedraagt u zich als boomeigenaar verantwoordelijk.
Indien u uw boom niet goed verzorgt en de boom veroorzaakt schade aan personen of zaken, dan bent u daarvoor wettelijk aansprakelijk als u niet goed voor de boom gezorgd heeft. Het nalaten van goede zorg is namelijk in de wet omschreven als “onrechtmatige daad”. De partij die schade lijdt, zal in een procedure de vijf criteria van de onrechtmatige daad moeten bewijzen, en aannemelijk moeten maken dat de eigenaar onvoldoende zorg heeft besteed aan de boom.

De vijf criteria van “onrechtmatige daad” zijn:

  1. Voldoen aan de beschrijving in artikel 6:162 BW
  2. Toerekenbaarheid, zoals “schuld”
  3. Schade
  4. Causaal verband tussen onrechtmatige daad en de schade
  5. Relativiteit

Het begrip ‘zorgplicht’ staat niet letterlijk in het Burgerlijk Wetboek. Deze ‘plicht’ komt voort uit de rechtspraak aangaande artikel 6:162 van het BW over onrechtmatige daad. Op grond van dit artikel is een boomeigenaar aansprakelijk voor schade veroorzaakt door de boom als de te besteden zorg voor de boom onvoldoende is geweest. Daarom is het van belang te weten wat onder ‘voldoende zorg’ wordt verstaan. Uit de rechtspraak blijkt dat ‘voldoende zorg voor bomen’ zowel  aantoonbaar regulier boomonderhoud inhoudt, als aantoonbare controle op gebreken en uitvoering van de noodzakelijke maatregelen, voortvloeiend uit de controle.

Met de registratie van deze kenmerken in de VTA/IBA controle kan de boomeigenaar aantonen dat er sprake is van systematische controle, dat de vereiste controles zijn uitgevoerd en dat de noodzakelijke gegevens zijn vastgelegd.

Naast de gegevensregistratie moet de boomeigenaar onderbouwen welke bomen met welke
frequentie worden gecontroleerd. Voor de controlefrequentie kan geen richtlijn worden gegeven; dit is
mede afhankelijk van lokale omstandigheden en prioriteiten.

Uitgangspunt bij de zorgplicht is risicobeheersing. Het is niet mogelijk om veiligheid te garanderen. Dit wordt ook niet vereist vanuit de wet. Periodieke controles, uitvoering van veiligheidsmaatregelen en regulier onderhoud aan bomen kunnen de risico’s op ongevallen en materiële schade wel beperken.

Zelf doen of uitbesteden

Nergens in de wet staat omschreven wat de “goede zorg voor bomen” moet inhouden of door welke instantie of personen met welke aantoonbare kennis of kwalificaties dit moet gebeuren. M.a.w. u kunt ook zelf de boom periodiek controleren op afwijkende kenmerken en dit vastleggen in een rapport. Net zo goed kunt u ook zelf snoeien en eventueel kappen. Bij twijfel is het dan natuurlijk raadzaam om een deskundige in te schakelen. Groot voordeel van keuring door een derde is natuurlijk wel dat de rapportage aannemelijker wordt, systematisch is, en is opgesteld door een “onafhankelijke” derde partij.

Drie soorten zorg(plicht)

  • Algemene zorg(plicht)
    De bomen moeten regelmatig beoordeeld worden en indien nodig moeten maatregelen worden genomen. Ook regulier onderhoud valt hier onder. Controles moeten systematisch en regelmatig plaatsvinden. Verslaglegging valt hier ook onder.
  • Verhoogde zorg(plicht)
    Bomen moeten minstens eenmaal per jaar gecontroleerd worden als ze staan op een plaats van verhoogde gevaarzetting. Hierbij valt te denken aan voetgangerszones, parkeerplaatsen, langs campingplekken, bij bungalows, en andere plaatsen waar schade te verwachten is als er een tak uitwaait of de boom omvalt. Dit hangt deels samen met de dikte van de boom en de conditie van de boom. In een bosgebied is dit anders, jaarlijkse controle is dan niet van toepassing, mede omdat schade niet te voorzien is.
  • Heeft de boomeigenaar kennis van een omstandigheid die reden geeft tot nader onderzoek dan zal hij dit ook moeten uitvoeren. Graafschade kan bijvoorbeeld niet zichtbaar zijn, maar wel door de eigenaar zijn geconstateerd. Een dergelijke boom valt dan onder de verhoogde zorgplicht of nader onderzoeksplicht.
  • Onderzoeksplicht
    De onderzoeksplicht geldt voor bomen waar eerder een uitwendige afwijking of gebrek is geconstateerd, dat mogelijk gevaar kan opleveren in de toekomst. De onderzoeksplicht kan ook ontstaan als de eigenaar kennis heeft of in redelijkheid kennis zou kunnen hebben van heersende boomziekten die gevaar kunnen gaan opleveren, zoals plotselinge sterfte of takbreuk.

Risico aansprakelijkheid

Het is dus zaak om uw bomen regelmatig te (laten) controleren en die controle te documenteren. Dat is de verantwoordelijkheid van de eigenaar. Voor bomen geldt geen risico aansprakelijkheid. Dat betekent dat een boom eigenaar niet aansprakelijk is enkel en alleen vanwege het feit dat het zijn boom is. Degene die schade lijdt zal telkens moeten bewijzen dat de eigenaar zijn zorgplicht heeft geschonden en de boom daardoor is omgewaaid.